Podczas rejsu morskiego mamy do czynienia z zafalowaniem powierzchni morza, tym większym im silniejszy wieje wiatr. Na wysokość i kształt fal mają również wpływ inne czynniki takie jak m.in. głębokość i rozmiar akwenu, prądy morskie, ukształtowanie linii brzegowej, nakładanie się fal (interferencja).
W efekcie, podczas każdego większego sztormu, możemy wielokrotnie napotkać fale o wysokości znacznie odbiegającej od pozostałych, słynne wśród żeglarzy "dziadki".
Są jednak fale które wymykają się pojęciu klasycznego falowania sztormowego. Ich istnienia dowodzą liczne raporty z wypadków morskich opisujące niezwykłej wysokości fale, które dosłownie zmiatały z powierzchni morza nie tylko jachty, ale i potężne frachtowce. Falowanie takie zaczęto określać jako fenomenalne, a same fale jako superfale.
Superfale, których wysokość może osiągnąć 20 i więcej metrów, teoretycznie można spotkać podczas każdego sztormu. W praktyce jednak jest to bardzo mało prawdopodobne.
Na świecie jest jednak kilka obszarów na których prawdopodobieństwo wystąpienia falowania fenomenalnego jest zdecydowanie większe. Unikanie w miarę możliwości żeglugi jachtowej w tych rejonach, zwłaszcza podczas sztormowej pogody, powinno być traktowane jako absolutna konieczność!
Przyczyny powstawania superfal:
Na zjawisko powstawania superfal składa się kilka czynników, z których najważniejsze to:
- Silny prąd skierowany przeciwnie do kierunku falowania sztormowego.
- Interferencja (nakładanie się) fal o różnych długościach.
- Nagła zmiana głębokości morza.
Na morzach i oceanach świata jest wiele obszarów które spełniają powyższe warunki, stając się w ten sposób rejonami szczególnie częstego występowania zjawiska fal fenomenalnych.
Strefy zagrożenia:
Południowo-wschodnie wybrzeże Afryki:
Wody w pobliżu południowo-wschodniego cypla Afryki między Port Elizabeth na wschodzie, przez Durban aż po Richards Bay na zachodzie, uważane są za jedne z najniebezpieczniejszych na świecie.
Wypadki udokumentowanego występowania superfal w tym rejonie są szczególnie liczne.
Przyczyny:
- Prąd Agulhas - ten silny (prędkość 3-5 węzłów) prąd oceaniczny płynąc wzdłuż wybrzeża afrykańskiego z Oceanu Indyjskiego w kierunku SW ma najprawdopodobniej kluczowe znaczenie przy wypiętrzaniu się fal podczas sztormowej pogody.
- Gwałtowna zmiana głębokości - najwięcej przypadków superfal odnotowano na głębokości nie przekraczającej 183 metrów.
- Silne wiatry NE - wiatry związane z przemieszczaniem się frontów chłodnych w tym rejonie. Generują wysoką falę zgodną z kierunkiem Prądu Agulhas.
- Silne wiatry SW - wraz z przechodzeniem frontów chłodnych wiatry te "zastępują" dotychczasowy wiatr NE, bardzo szybko tworząc własną wysoką falę.
Połączenie tych 4 wspomnianych czynników stanowi doskonałe warunki do powstania spektakularnego zafalowania.
Proces powstawania w tym rejonie superfal w uproszczeniu wygląda następująco: silne wiatry NE wraz z przemieszczaniem się frontu zmieniają kierunek na SW, szybko zyskując sztormową siłę. W efekcie powstaje obszar zaburzonego falowania. Dodatkowy element wypiętrzający powoduje Prąd Agulhas prący z dużą siłą pod sztormowy południowo-zachodni wiatr.
W efekcie powstają słynne "dziury w oceanie" i fale o monstrualnej wysokości 20-30 metrów.
Właśnie w warunkach sztormowego wiatru z SW doszło w tym rejonie do największej liczby spektakularnych katastrof statków handlowych i wywrotek jachtów.
Wschodnie wybrzeże USA od Florydy do Przylądka Hatteras:
Geneza falowania fenomenalnego na tym obszarze jest bardzo zbliżona do superfal w pobliżu wybrzeża afrykańskiego.
Tutaj kluczową rolę odgrywa Prąd Zatokowy (Golfsztrom) opływający wybrzeże amerykańskie w kierunku północno-wschodnim. Napotykając częste w tym rejonie gwałtowne, przeciwne sztormy wywołuje często spektakularne zafalowanie.
Pozostałe obszary niebezpieczne:
Oprócz dwóch wspomnianych obszarów o największym zagrożeniu superfalami, obszarami niebezpiecznego falowania są również między innymi:
- Wody wokół Przylądka Horn.
- Wschodnie wybrzeże Japonii (silny prąd Kuro Siwo naprzeciw sztormowym wiatrom NE).
- Zatoka Biskajska (najbardziej niebezpieczną strefą jest granica szelfu kontynentalnego, na której może dojść do gwałtownego wypiętrzania się długich fal oceanicznych).
- Wody wokół Wysp Brytyjskich (silne prądy pływowe skierowane przeciwnie do sztormowego falowania - przykładem może być spektakularny sztorm w trakcie regat Fastnet w 1979 roku).
- Wybrzeże Norwegii.
