Opisy chmur, które stanowią treść tego rozdziału, odpowiadają takim samym warunkom obserwacji, jakie zostały przyjęte przy definiowaniu chmur.
Definicja
Gatunki
Stratus nebulosus (St neb)
Stratus fractus (St fra)
Odmiany
Stratus opacus (St op)
Stratus translucidus (St tr)
Stratus undulatus (St un)
Zjawiska szczególne i chmury towarzyszące
Praecipitatio (pra)
Budowa fizyczna i wygląd
Chmura Stratus jest zwykle złożona z małych kropelek wody, przy niskich temperaturach może się składać z małych cząsteczek lodu. Gdy chmura Stratus jest gęsta lub gruba, zawiera często kropelki mżawki i niekiedy słupki lodowe lub śnieg ziarnisty.
Chmura Stratus najczęściej występuje jako mglista, szara i prawie jednostajna warstwa, posiadająca często tak niską dolną podstawę, że zasłania wierzchołki niskich wzgórz lub wysokich budowli. Chmura ta czasami jest tak cienka, że zarysy Słońca lub Księżyca mogą być przez nią wyraźnie widoczne; częściej jednak jest na tyle nieprzeświecająca, że zasłania Księżyc lub Słońce.
W pewnych przypadkach ma ona ciemny lub nawet groźny wygląd.
Dolna powierzchnia chmury Stratus jest zwykle dobrze zaznaczona i może być sfalowana. Czasami chmura Stratus jest obserwowana w postaci fragmentów o zmieniających się wymiarach i jasności, mniej lub bardziej połączonych ze sobą, lub też w postaci strzępów szybko zmieniających kształt. Jeśli chmura Stratus jest bardzo cienka, to powoduje występowanie wieńca dookoła Słońca lub Księżyca, a wyjątkowo przy bardzo niskich temperaturach może powodować halo.
Opady z chmur Stratus sięgające ziemi i mają postać mżawki, słupków lodowych lub śniegu ziarnistego.
Powstawanie
Chmura Stratus w postaci jednolitej warstwy tworzy się wskutek ochłodzenia najniższych warstw atmosfery. Fragmenty lub strzępy chmury Stratus mogą stanowić krótkotrwałe przejściowe stadia podczas powstawania lub zanikania warstw chmur Stratus. Postrzępione chmury Stratus jako chmury towarzyszące (pannus) mogą powstać także pod wpływem turbulencji, gdy wzrasta wilgotność powietrza wskutek parowania opadu, pochodzącego z chmur Altostratus, Nimbostratus, Cumulonimbus lub Cumulus.
Chmury Stratus mogą powstawać z chmur Stratocumulus wtedy, gdy dolna powierzchnia tych ostatnich obniża się lub zatraca swoją rzeźbę, czy też swój widoczny podział, jednakże nie wskutek występowania opadu. Częstym procesem, który prowadzi do powstawania chmur Stratus, jest powolne unoszenie się warstwy mgły wskutek ogrzewania się podłoża lub wzrostu prędkości wiatru. Mgła, utworzona nad morzem i unoszona przez wiatr wiejący od morza ku wybrzeżu, może występować w głębi lądu jako chmura Stratus.
Zasadnicze różnice między chmurami Stratus i podobnymi chmurami innych rodzajów
Cirrus
W pewnych przypadkach, wskutek wiatru, chmura Stratus przyjmuje miejscami kształt grubych włókien, które różnią się od włókien tworzących chmury Cirrus tym, że są o wiele mniej białe, w mniejszym stopniu rozmyte i zwykle szybciej zmieniają kształty.
Cirrostratus
Altostratus
Chmura Stratus odróżnia się tym od chmur Altostratus, że nie zaciera zarysu Słońca.
Nimbostratus
- Chmura Stratus ma na ogół wyraźniej zaznaczoną i bardziej jednostajną podstawę, niż chmura Nimbostratus. Ponadto chmura Stratus ma wygląd „suchy”, który dość wyraźnie różni się od „wilgotnego” wyglądu chmury Nimbostratus.
- Stosunkowo cienka warstwa chmury Stratus pozwala wyraźnie widzieć zarys Słońca lub Księżyca przynajmniej przez jej najcieńsze części, natomiast chmura Nimbostratus wszędzie zasłania te ciała niebieskie.
- Gdy obserwowanej chmurze towarzyszy opad, dość łatwo jest rozróżnić chmurę Stratus od chmury Nimbostratus, jeśli się pamięta, że chmura Stratus może dawać tylko słaby opad mżawki, słupków lodowych lub śniegu ziarnistego, podczas gdy z chmury Nimbostratus prawie zawsze pada deszcz, śnieg lub ziarna lodowe. Trudność rozróżnienia tych chmur powstaje wówczas, gdy opad, pochodzący z wyższej chmury, przechodzi przez warstwę chmury Stratus. W tym przypadku ciemna i jednostajna warstwa chmury Stratus dokładnie przypomina chmurę Nimbostratus i może być z nią bardzo łatwo pomylona.
- Jest bardziej prawdopodobne, że chmura Stratus występuje podczas ciszy lub przy słabym wietrze, niż przy wietrze silnym, podczas gdy chmurze Nimbostratus zwykle towarzyszą wiatry umiarkowane lub silne. Kryterium tego nie powinno się jednak stosować jako wyłącznej podstawy do rozróżnienia tych rodzajów chmur.
- Występowanie grubej warstwy chmur Stratus zwykle nie jest poprzedzone istnieniem innych chmur niskiego lub średniego piętra, natomiast chmurę Nimbostratus prawie zawsze poprzedzają inne chmury zazwyczaj średniego piętra lub też rozwija się ona z chmury uprzednio istniejącej.
Stratocumulus
Chmury Stratus różnią się od chmur Stratocumulus tym, że nie wykazują oznak istnienia połączonych lub oddzielnych od siebie członów.
Cumulus
Strzępy chmur Stratus różnią się od postrzępionych chmur Cumulus tym, że są mniej białe i mniej gęste oraz mają mniejszą rozciągłość pionową.
© IMGW Oddział Morski 2001-2006
